Life Style

Do we really have Free Will?

ကိုဗစ္ေတြကလည္း အရင္ထက္ ေတာ္ေတာ္ေလးပ်ံ႕ႏွံ႔လာၿပီလို႔ၾကားရတယ္။ ဒါေပမယ့္ အားလုံးပဲ အဆင္ေျပၾကမယ္လို႔ထင္ပါတယ္။ ဒီရက္ပိုင္း productivity က်ေနတဲ့ ကြၽန္ေတာ္ ညပိုင္းေတြ ေတြးမိ ရွာေဖြမိရင္းနဲ႔ ရွာေတြ႕ထားတဲ့အေၾကာင္းအရာေလးတစ္ခုအေၾကာင္းကို ကြၽန္ေတာ္ ဒီအပတ္မွာ ေျပာျပေပးခ်င္ပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္စဥ္းစားမိတာတစ္ခုရွိတယ္ဗ်။ လူေတြဟာ ကိုယ္လုပ္ခ်င္တဲ့အရာေတြ၊ ေ႐ြးခ်ယ္မႈေတြကို တကယ္ေရာ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္ ဆုံးျဖတ္ပိုင္ခြင့္ရွိေနရဲ႕လားေပါ့။ (ကြၽန္ေတာ္တို႔မွာ တကယ္ေရာ Free Will ရွိေနရဲ႕လားေပါ့ဗ်ာ။) ဥပမာအေနနဲ႔ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ကို “ဘယ္” နဲ႔” ညာ” ဆိုတဲ့ လမ္းေၾကာင္းႏွစ္ခုကို ကိုယ့္စိတ္ႀကိဳက္ေ႐ြးခ်ယ္ေစမယ္ ဆိုပါစို႔။ ကိုယ္ဘယ္ဘက္ကိုပဲေ႐ြးေ႐ြး ကိုယ့္ရဲ႕ေ႐ြးခ်ယ္မႈသည္ ကိုယ့္ရဲ႕ လြတ္လပ္စြာေ႐ြးခ်ယ္ႏိုင္စြမ္း (free will) ပဲ။ ဆိုေတာ့ ဘဝကရွင္းရွင္းေလးဗ်ာ။ ကိုယ္ေ႐ြးတဲ့ ေ႐ြးခ်ယ္မႈရဲ႕ ေနာက္မွာ ပါလာမယ့္အက်ိဳးဆက္ကေတာ့ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္ပဲ ခံစားရမွာေပါ့။ ဒီမွာေမးခြန္းထုတ္စရာက ကြၽန္ေတာ္တို႔ ေန႔စဥ္နဲ႔အမွ်လုပ္ေနရတဲ့ ေ႐ြးခ်ယ္မႈေတြကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ကိုယ္တိုင္ တကယ္ေရာဆုံးျဖတ္ပိုင္ခြင့္ရွိရဲ႕လားဆိုတဲ့ အခ်က္ပဲ။

1980 ခုႏွစ္က physiologist တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ Benjamin Libet ဟာ EEG (Electroencephalogram) ကို အသုံးျပဳၿပီး လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ စိတ္ဆႏၵဆုံးျဖတ္ခ်က္တခ်ိဳ႕ကို 300 mili seconds (0.3sec) မတိုင္ခင္ ႀကိဳၿပီးတြက္ခ်က္ႏိုင္ခဲ့တယ္။ ဒီမွာသက္ေသျပသြားတာက ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ decision တစ္ခုကို မလုပ္ခင္၊ မဆုံးျဖတ္ခင္မွာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္ ဦးေႏွာက္က အရင္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ၿပီးသား ျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာပဲ။ ေနာက္ထပ္ ေလ့လာေတြ႕ရွိခ်က္တစ္ခုရွိေသးတယ္ဗ်။ FMRI (Functional Maganetic Resonance Imaging) ဆိုတဲ့ high tech gadgets ေတြကိုအသုံးျပဳၿပီး တကယ့္လူေတြနဲ႔ button pressing testing ေတြ လုပ္ခိုင္းၾကည့္တဲ့အခါမွာ သူတို႔အားလုံးထဲက လူတခ်ိဳ႕ရဲ႕ ႏွိပ္မယ့္ခလုပ္ေတြကို (၇ စကၠန႔္ကေန ၁၀စကၠန႔္ မတိုင္ခင္) သူတို႔အသိစိတ္နဲ႔ မႏွိပ္ခင္မွာ ႀကိဳတင္ခန႔္မွန္းလို႔ရခဲ့တာကို ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကတယ္။ ဒီမွာ ထပ္ၿပီး ရွင္းရွင္းလင္းလင္းသိလိုက္ရတဲ့အခ်က္က ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ အလုပ္တစ္ခုကိုလုပ္မယ္ဆိုရင္ ဦးေႏွာက္က ကြၽန္ေတာ္တို႔အတြက္ အရင္ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ေပးပါတယ္။ အဲ့ဒီ decision တစ္ခု ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ မသိစိတ္ထဲမွာ ခ်ၿပီးသြားၿပီဆိုကာမွ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ အဲ့ဒီအလုပ္ကို စလုပ္ေတာ့မယ္ဆိုတဲ့ အသိစိတ္ဟာဝင္လာတာျဖစ္တယ္။ ဆိုေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဦးေႏွာက္ဟာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ႏွလုံးလိုပဲဗ်။ သူ႔ကို ဘာလုပ္ပါလို႔ တကယ္တန္းသြားေျပာလို႔မရဘူး။ သူဟာ သူ႔ဘာသာသူ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အတြင္းအျပင္မွာျဖစ္တည္ေနတဲ့ atom ေတြရဲ႕ chemical reaction ေတြအရ အလုပ္လုပ္ေဆာင္ေပးေနတာျဖစ္တယ္။ ဒီမွာ ေမးခြန္းထုတ္စရာျဖစ္လာတာက ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ တကယ္တမ္း လုပ္ေနတဲ့ decision ေတြကို ကိုယ့္စိတ္ႀကိဳက္ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္ ေတြးေခၚဆုံးျဖတ္ေနတာေရာ ဟုတ္ပါ့မလားေပါ့။ ဒါမွမဟုတ္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဦးေႏွာက္ရဲ႕ mili seconds ေလာက္ႀကိဳတင္ၿပီး လုပ္ေပးထားတဲ့ thought presentation တစ္ခုသာသာကို လြန္ဆန္လို႔မရေနတာလား။

ပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ အဆက္မျပတ္ ထိေတြ႕ဆက္ဆံေနၾကရတဲ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ေန႔စဥ္ဘဝေတြမွာ ေ႐ြးခ်ယ္မႈေတြ ျပဳလုပ္ရင္ ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ လြမ္းမိုးမႈဟာလည္း ျငင္းဆန္လို႔မရတဲ့ အခ်က္ေတြထဲမွာ ပါေနပါတယ္။ ျမန္မာစကားပုံ တခ်ိဳ႕ရွိပါတယ္။ “တံငါနားနီး တံငါ၊ မုဆိုးနားနီး မုဆိုး” ဆိုသလိုပဲေပါ့ဗ်ာ။ ကိုယ့္ရဲ႕ decision making skills က ကိုယ့္ပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ အမ်ားႀကီး ပါဝင္ပတ္သက္မႈရွိေနတယ္။ ဒီအေၾကာင္းကို ထပ္ခ်ဲ႕ေျပာျပရရင္ လူေတြရဲ႕ မ်ိဳး႐ိုးဗီဇ (Genetics) ဟာလည္း မျဖစ္မေနထည့္သြင္းစဥ္းစားရမယ္ဗ်။ Charles Darwin ရဲ႕ “theory of evolution” article ထဲမွာ ေျပာထားတာတစ္ခုရွိတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ လူသားေတြရဲ႕ ေတြးေခၚႏိုင္စြမ္း (intelligence) ဟာ မ်ိဳး႐ိုးအလိုက္ မတူညီၾကဘူးတဲ့။ ဒီလိုေတြးေခၚႏိုင္စြမ္းေတြကို တျခားတစ္ေယာက္ထက္ သာလြန္ခ်င္ရင္ ဗဟုသုတေတြရွာေဖြ၊ ႀကိဳးစားလို႔ရေပမယ့္ ဒီလို process ေတြမွာ ကိုယ့္ရဲ႕ genetics ေပၚမူတည္ၿပီး ကန႔္သတ္ခ်က္ေတြရွိႏိုင္တယ္။ ဆိုေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ တကယ္တမ္း ကိုယ္ဘယ္ေလာက္ထိ intelligent ျဖစ္ႏိုင္မလဲဆိုတာ ကိုယ္တိုင္ဆုံးျဖတ္လို႔မရေနျပန္ပါဘူး။ အဲ့ဒီေတာ့ ခုနကေမးခြန္းပဲ ျပန္ေမးစရာျဖစ္လာပါၿပီ။  ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ ေမြးဖြားလာထဲက ကိုယ္ပိုင္ ဆုံးျဖတ္ပိုင္ခြင့္“Free Will” တကယ္ေရာ ရွိေနႏိုင္ေသးလား။ တကယ္သာ ရွိတယ္ဆိုရင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ အစျပဳျခင္းေတြရွိေနမွာေပါ့။ အခုက်ေတာ့ တခ်ိဳ႕ေတြက ခက္ခဲတဲ့ အေျခအေနေတြမွာ မတူညီတဲ့ genes ေတြ၊ မတူညီတဲ့ ေဒသေတြမွာရွိေနတဲ့အတြက္ မတူညီတဲ့ အေတြးအေခၚေတြ ႐ိုက္သြင္းခံရႏိုင္တဲ့ေနာက္ဆုံး ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြဆိုတာ မရွိေတာ့သေလာက္ ေပ်ာက္ဆုံးခဲ့ရတဲ့သူေတြလည္း အမ်ားႀကီးရွိခဲ့ၿပီးသားပါ။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ ေလ့လာသူေတြက “Free Will” ဆိုတာကို ယုံၾကည္တဲ့သူေတြဟာ ဘာသာတရား (Religion) တစ္ခုကို ကိုးကြယ္ယုံၾကည္တဲ့ သူေတြနဲ႔ ဘာမွသိပ္မျခားဘူးလို႔ ဆိုၾကတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ဒီကိစၥႏွစ္ခုလုံးက ေရွာင္လြဲလို႔မရတဲ့ Laws of Physics ေတြနဲ႔ တစ္ခုမဟုတ္တစ္ခု သြားၿငိေနတာမ်ားတာကိုးဗ်။

ေနာက္ထပ္ ဥပမာေပးဖို႔ရွိေသးတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဒီေနာက္ပိုင္းလူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေန႔စဥ္ဘဝမွာ မွီခိုအားထားေနရတဲ့ အရာေတြရွိတယ္။ Alcohol, Antipsychotics, Drugs စသျဖင့္ေပါ့ဗ်ာ။ ဒီအရာေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ကိုယ့္ရဲ႕ ပင္ကိုယ္စိတ္ကို အနည္းနဲ႔အမ်ား ေျပာင္းလဲသြားေစတယ္။ ကြၽန္ေတာ့္အဖြားဆို ညည အိပ္ေဆးမေသာက္ရင္ အိပ္မေပ်ာ္ေတာ့ဘူး။ ကြၽန္ေတာ္ေျပာခ်င္တာက  အဲ့ဒါပဲ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔သာ free will တကယ္ရွိတယ္ဆိုရင္ ဒီအရာေတြနဲ႔ ထိေတြ႕လိုက္ရင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြဟာ ဘာလို႔မတူညီႏိုင္ရေတာ့တာလဲ။
ေနာက္ၿပီး ႏိုင္ငံျခားမွာ hot ျဖစ္သြားတဲ့ case တစ္ခုရွိတယ္။ အဲ့ဒီလူႀကီးနာမည္က Domenico Mattiello ။ သူက သူတို႔ၿမိဳ႕နယ္မွာဆို အရည္အခ်င္းျပည့္ဝတဲ့ လူအမ်ားေလးစားရတဲ့ ကေလးဆရာဝန္တစ္ေယာက္။ 2012 မွာ သူဟာ ခ်က္ခ်င္းဆိုသလို behavioral changes ေတြျဖစ္ၿပီး အမႈတစ္ခုရင္ဆိုင္လိုက္ရတယ္။ သူကုေနတဲ့ ကေလးတခ်ိဳ႕ကို မဖြယ္မရာလုပ္လိုက္တယ္ဆိုတဲ့ အမႈမ်ိဳးေပါ့ဗ်ာ။ အဲ့ဒီမွာ ေနာက္ေတာ့ neuroscientific scanning research ေတြလုပ္လိုက္တဲ့အခါမွာ ၄လက္မ နီးပါးရွိတဲ့ brain tumor တစ္ခုကို သူ႔ဦးေႏွာက္ေအာက္ေျခမွာ သြားေတြ႕တယ္။ ေနာက္ဆုံးသူ႔ရဲ႕ ဦးေႏွာက္က tumor ကို ဖယ္ထုတ္လိုက္မွသာ သူဟာလူေကာင္းတစ္ေယာက္လို ျပန္ျဖစ္သြားတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးေတြကို ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ လူတစ္ေယာက္ဟာ သူ႔ရဲ႕ brain chemistry ကိုေျပာင္းလဲေစလိုက္တာနဲ႔ သူရဲ႕အေတြးအေခၚေတြ၊ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြပါ ေျပာင္းလဲေစတာကို ေတြ႕ရတယ္။ အဲ့ဒီေတာ့ ကြၽန္ေတာ္ေတြးမိတာက Christopher Nolan ရဲ႕ “Inception” ဆိုတဲ့ ဇာတ္ကားေတြမွာလိုမ်ိဳး ကိုယ့္လုပ္မယ့္ decision ေတြကို ေျပာင္းလဲျပစ္လို႔ရမယ့္ technology ေတြ alchemy ေတြေပၚလာခဲ့ရင္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ တကယ္အျပင္မွာေရာ ျဖစ္ႏိုင္မလားေပါ့။

United Kingdom Government ရဲ႕ report တစ္ခုထုတ္ျပန္ခ်က္အရ သူတို႔ႏိုင္ငံရဲ႕ အက်ဥ္းေထာင္ေတြမွာရွိတဲ့ အက်ဥ္းသားေတြရဲ႕ ၅၀% ေက်ာ္ေက်ာ္ဟာ brain injury ေတြျဖစ္ေနၾကတယ္တဲ့။ ဆိုေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ တကယ္ရွိလား မရွိလားဆိုတာကို သိရွိၿပီသားျဖစ္ေနမယ္ဆိုရင္ ဒီလိုလူေတြနဲ႔ႀကဳံေတြ႕လာရမယ္ဆိုရင္ အနည္းဆုံးေတာ့ သူတို႔ကို စာနာတတ္လာမယ္ေပါ့။ သူတို႔ဟာ ကြၽန္ေတာ္တို႔နဲ႔ ဘာမွမကြာဘူး။ ႀကဳံေတြ႕လာရတဲ့ ဘဝအခက္အခဲ၊ ျဖစ္တည္လာရတဲ့ မိသားစုအေျခအေန၊ ပတ္ဝန္းက်င္ရဲ႕ ႐ိုက္ခတ္မႈေတြအေပၚမူတည္ၿပီး ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ ေ႐ြးခ်ယ္မႈေတြမတူညီပဲ ျဖစ္တည္ေနရတာပဲဆိုၿပီး ေတြးမိလာလိမ့္မယ္။ အဲ့ဒီေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဟာ တကယ္တမ္း free will ဆိုတာႀကီးကို မပိုင္ဆိုင္ရေပမယ့္ ကြၽန္ေတာ္ရွင္းျပၿပီးတဲ့အခ်ိန္မွာ တကယ့္ root cause ကိုေတာ့ အတိုင္းအတာတစ္ခုထိ ရွင္းရွင္းလင္းလင္း သိရွိသြားလိမ့္မယ္လို႔ ထင္တယ္ဗ်။ ဒါေပမယ့္ ကြၽန္ေတာ္အခုေျပာခဲ့တဲ့ အေတြးေတြကို ေမ့ၿပီး ကိုယ့္ဦးေႏွာက္ကို ကိုယ္ပဲ အစိုးရတယ္ဆိုတဲ့ အသိစိတ္နဲ႔ပဲ ဆက္ေနဖို႔ အႀကံျပဳခ်င္ပါတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ အဲ့ဒီလိုေတြးမွသာ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဘဝကို ေကာင္းမြန္တဲ့ ေျပာင္းလဲျခင္းေတြကိုျဖစ္ေစတဲ့ ဆုံးျဖတ္ခ်က္မ်ိဳးေတြကို ခ်ႏိုင္မွာျဖစ္လို႔ပဲဗ်။ အဆုံးထိဖတ္ရႈေပးလို႔ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ဗ်။ ေနာက္တစ္ေခါက္ေတြမွာလည္း ျပန္လည္ဆုံေတြ႕ခ်င္ပါေသးတယ္။

ဘုန္းသန႔္ေက်ာ္
20.09.2022

Hello

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *