System

Web 3.0 Basic Knowledage

အားလုံးပဲ မဂၤလာပါခင္ဗ်။

ကြၽန္ေတာ္ကေတာ့ Spiceworks Myanmar System Team မွာ အလုပ္လုပ္ကိုင္လ်က္ ရွိေသာ ေဌးမင္းေခါင္ ျဖစ္ပါတယ္။ ယေန႔ တင္ျပေပးမယ့္ Blog အေၾကာင္းအရာကေတာ့ Web3.0 အေၾကာင္းနဲ႔ အျခား Web Technology မ်ား ျဖစ္တဲ့ Web 1.0 နဲ႔ 2.0 မ်ားအေၾကာင္းကိုလည္း ထည့္သြင္း ေရးသားေပးသြားပါမယ္ ခင္ဗ်။

Web Technology ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္လာမႈ

Web 1.0
Web Technology မွာ ပထမဦးဆုံး ထြက္ေပၚလာတာျဖစ္တယ္။ Web1.0 မွာဆိုလွ်င္ေတာ့ Website Viewers ေတြက site မွာ ျပထားတဲ့ အခ်က္ေတြကို ၾကည့္လို႔ ရမယ္။ Website ကို လုပ္တဲ့လူေတြဟာ ပုံနဲ႔စာေတြပါတဲ့ အခ်က္အလက္ေပးတဲ့ site အျဖစ္ ဖန္တီးထားႏိုင္ပါေသးတယ္။ 1991 ကေန 2004 အထိသာ အသုံးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ Dynamic HTML ေတြအစား Static Content ေတြကိုသာ ဝန္ေဆာင္မႈ ေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အခ်က္အလက္မ်ားဟာလည္း database အစား ျပင္မရတဲ့ static file system အေနနဲ႔သာ ဝန္ေဆာင္မႈ ေပးႏိုင္ပါတယ္။ မွတ္မယ္ဆိုလွ်င္ web1.0 ဟာ ဖတ္လို႔သာ ရတဲ့ web technology အေနနဲ႔သာ ရွိေနခဲ့ပါတယ္။

Web 2.0
ယေန႔အထိ အသုံးျပဳေနဆဲ technology ျဖစ္ပါတယ္။ အသုံးျပဳသူ website user ေတြက developer ေတြဟာ website content ေတြကို developer ေတြသာ ဖန္တီးေပးမယ့္အစား user ေတြက သူတို႔ ကိုယ္တိုင္္ ဖန္တီးႏိုင္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေပးႏိုင္လာခဲ့ပါတယ္ (ဥပမာ facebook, twitter )။ ဓာတ္ပုံေတြ တင္မယ္၊ အျခားလူမ်ားနဲ႔ ျပန္လည္မွ်ေဝမယ္။ ၿပီးလွ်င္ developer ေတြသာမက user ေတြကိုယ္တိုင္ကပါ content creator ေတြ ျဖစ္လာႏိုင္မယ္။ ထိုအျပင္ user ေတြက content မ်ားကို ကိုယ္တိုင္ဖန္တီးႏိုင္ၿပီး ကိုယ္ပိုင္ workspace ပုံစံမ်ိဳးေတြ ဖန္တီးလာႏိုင္မယ္။ Content ေတြကို website developer ေတြက လြတ္လြတ္လပ္လပ္ တင္ခြင့္ျပဳလာႏိုင္လာပါတယ္။

Web App ေတြကို Web Company က Launch လုပ္တယ္။ User ေတြက အဲ့ဒီအေပၚမွာ မိမိစိတ္ႀကိဳက္ content ေတြကို ကိုယ္တိုင္ တင္ႏိုင္လာပါတယ္။ ထို႔ျပင္ မိမိတင္ထားေသာ content မ်ားကိုလည္း ျပင္ႏိုင္လာပါတယ္။ အျခားလူေတြကိုလည္း ျပန္လည္ မွ်ေဝႏိုင္ပါတယ္။ Web App ေတြကလည္း User Content Based ျဖစ္လာပါတယ္။ Site ရဲ႕ contents ေတြက user ေတြ ကိုယ္ပိုင္ ျဖစ္လာပါတယ္။
Web Creators ေတြ ေငြရွာတဲ့အေပၚမွာ သိပ္စိတ္မပူေတာ့ဘဲ user တျဖည္းျဖည္း မ်ားလာမယ္။ သူတို႔ကို အၿမဲ content ေတြ တင္ေနေအာင္ လုပ္ထားပါမယ္။ အဲ့ဒီကေနတစ္ဆင့္ content ေတြကေန investor company ေတြကို ေရာင္းစားမယ္။ ads လိုမ်ိဳး ေၾကာ္ျငာေတြနဲ႔ ပိုက္ဆံရွာလာႏိုင္ပါတယ္။ Web companies ေတြဟာ user မ်ားေလေလ၊ ပိုက္ဆံ ပိုရေလေလ ျဖစ္လာပါတယ္။

Web 2.0 Security & Privacy
Web 2.0 မွာ အခ်က္အလက္ေတြကို လြတ္လြတ္လပ္လပ္ တင္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Web Company မွာ မိမိအခ်က္အလက္ေတြကို သိမ္းတာျဖစ္တဲ့အတြက္ tracking လုပ္လို႔ ရေနပါတယ္။ User ေတြ တင္လိုက္တဲ့ Content ေတြကိုလည္း သူတို႔ profit အတြက္ အသုံးျပဳမယ္။ ဥပမာ ai လိုမ်ိဳးပါ။ Government ေတြကလည္း မိမိအခ်က္အလက္ေတြကို ထို company ေတြကတစ္ဆင့္ Trace လိုက္လို႔ ရပါတယ္။ Centralized Server ေတြျဖစ္တဲ့အတြက္ မိမိအခ်က္အလက္မ်ားကို အခ်ိန္မေ႐ြး ပိတ္ခ်ႏိုင္တယ္။ မိမိအခ်က္အလက္မ်ားကို အခ်ိန္မေ႐ြး စစ္ေဆး ၾကည့္ရႈ႕ႏိုင္မယ္။ မိမိအခ်က္အလက္မ်ားနဲ႔အတူ မိမိ တည္ေနရာကိုလည္း track လုပ္လို႔ ရေနပါမယ္။

Web 3.0 Technology
Web3.0 ကေတာ့ အထက္ေဖာ္ျပပါ web1.0 နဲ႔ web2.0 က ျပႆနာေတြကို ေျဖရွင္းဖို႔ ဖန္တီးလာပါတယ္။
Web1.0 မွာက static ျဖစ္လို႔ viewer ေတြက မိမိကိုယ္တိုင္ content ေတြကို တင္လို႔ မရ၊ ျပင္လို႔ မရပါဘူး။
web 2.0 မွာေတာ့ user ေတြကို ကိုယ္တိုင္ တင္ခြင့္ေပးလိုက္တယ္။ ခက္တာက centralized server ေတြ ျဖစ္ေနလို႔ security and privacy ေတြက ထိန္းခ်ဳပ္ခံရမယ္။ အခ်ိန္မေ႐ြး မိမိ content ေတြကို အပိတ္ခံရမယ္။ မိမိ တည္ေနရာ၊ biography, personal information ေတြကို government ေတြကေန တစ္ဆင့္ track လုပ္ခံရမယ္။ Web3.0 မွာေတာ့ အဲ့ဒီျပႆနာေတြကို ေျဖရွင္းႏိုင္ေအာင္ decentralized server ပုံစံမ်ိဳး လုပ္လိုက္ပါတယ္။ Web3.0 မွာဆိုလွ်င္ developer ေတြကို centralized server ေတြကို အသုံးမျပဳေတာ့ပါဘူး။ Developer ေတြက blockchains (decentralized servers) လို႔ေခၚတဲ့ Peer-to-peer Nodes (servers) ေတြကို အသုံးျပဳလာပါမယ္။ Developer ေတြက decentralized servers မွာ ပိုမို ေကာင္းမြန္ ျမန္ဆန္တဲ့ performance ေပးႏိုင္မယ့္ technologies ေတြကို ဖန္တီးေပးႏိုင္ဖို႔ ၿပိဳင္ဆိုင္ရပါမယ္။ Cryptocurrency က payment ေတြမွာ အဓိကအေနနဲ႔ ပါဝင္လာမွာပါ။
Server ေတြဟာလည္း ယေန႔ Bitcoin လိုမ်ိဳး ျဖစ္လာမွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ Non-Developer (သို႔) အျခား developer (company နဲ႔ မဆိုင္တဲ့ ျပင္ပ developer မ်ား) ကလည္း web app မွာ ပါဝင္လုပ္ေဆာင္ႏိုင္လာမွာပါ။ Web2.0 မွာဆိုလွ်င္ Compute, Storage, Bandwidth, Identity, Hosting နဲ႔ အျခား web services ေတြကို cloud provider ေတြက လုပ္ေဆာင္ေပးထားတယ္။ ေနာက္ပိုင္း web3.0 မွာဆိုလွ်င္ေတာ့ အျခားလူေတြက ၎ services ေတြကို technical ေတြမွာေကာ၊ non-technical ေတြမွာပါ ပါဝင္လုပ္ေဆာင္လာႏိုင္ပါမယ္။
ယေန႔ မွာဆိုလွ်င္ amazon, google လိုမ်ိဳး company ေတြက web services ေတြ ေပးတယ္။ သူတို႔ကို developer ေတြက charges ေတြ ေပးရမယ္။ web3.0 မွာဆိုလွ်င္ေတာ့ အထက္ေဖာ္ျပပါအတိုင္း အျခား technical ေကာ၊ non technical အပိုင္းေတြမွာပါ ဝန္ေဆာင္ေပးတဲ့သူေတြဆီ Charge Fees, Awards ေတြက တိုက္႐ိုက္ေရာက္သြားပါမယ္။

Web 3.0 Characteristics

  • User Verify
  • Trustless (At your own risk)
  • Self-Governing
  • Permissionless
  • Native Built-in Payments (Crypto Payments like Bitcoin)
  • Less Trust, More Truth etc.,

Web Infrastructure Protocols ေတြျဖစ္တဲ့ filecoin, livepeer, arweave, the graph ေတြက protocol functions အတြက္ tokens ေတြကို ထုတ္ေပးပါတယ္။ ထို tokens ေတြက ပါဝင္ေပးတဲ့ လူေတြကို reward ေတြ ေပးထားပါတယ္။ Native Blockchain ျဖစ္တဲ့ Ethereum က အဲ့ဒီလိုမ်ိဳး ဖန္တီးထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ Payments ေတြမွာဆိုလွ်င္ ယေန႔ paypal လိုမ်ိဳး payment service ေပးတဲ့ ေဒၚလာေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာအတြက္ payment ဝန္ေဆာင္မႈေတြ လုပ္ေပးေနပါတယ္။ Paypal လိုမ်ိဳး service ေတြက ရႈပ္ေထြးၿပီး personal sensitive information ေတြကို အသုံးျပဳၿပီးမွ ဝန္ေဆာင္မႈေပးရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ Crypto wallets ျဖစ္တဲ့ MetaMask နဲ႔ Torus လိုမ်ိဳး services ေတြက ပိုမိုလြယ္ကူမယ္၊ anonymous ျဖစ္တယ္၊ international payments ေတြနဲ႔ transactions ေတြမွာ လုံၿခဳံမႈ ရွိမွာ ျဖစ္ၿပီး web3.0 မွာ အသုံးျပဳလာပါတယ္။ Token economy စနစ္တစ္ခုအျဖစ္ ထြန္းကားလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

NFTs (non-fungible token), blockchain gaming, the metaverse ေတြဟာဆိုလွ်င္ ယေန႔ web3.0 ecosystem ရဲ႕ ထိုးေဖာက္လာတဲ့ အရာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။
Bored Ape Yacht Club (BAYC) လိုမ်ိဳး NFT projects ေတြဟာ NFTs နဲ႔ Digital Art ေတြ၊ Axie Infinity လိုမ်ိဳး blockchain gaming ေတြဟာ ယေန႔နာမည္ႀကီးလာတဲ့ web3.0 technology ရဲ႕ အစ ျဖစ္ပါတယ္။

Bored Ape Yacht Club (BAYC)
https://boredapeyachtclub.com/

Axie Infinity
https://axieinfinity.com/

အခုလို အခ်ိန္ေပး ဖတ္ရႈေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။ ေနာင္မ်ားမွာလည္း ဗဟုသုတရရွိေစမည့္ Blog Content မ်ား ဆက္လက္ ေရးသားေပးသြားမည္ ျဖစ္ပါသျဖင့္ ဆက္လက္၍ ဖတ္ရႈေပးပါရန္ အသိေပးရင္း ဤ Blog အား အဆုံးသတ္လိုက္ပါမယ္ ခင္ဗ်။

Ref:
https://chain.link/education/web3
https://www.freecodecamp.org/news/what-is-web3/

Hello

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *