what is blockchain?
Others

What is Blockchain?

အားလုံးပဲ မဂၤလာပါ ခင္ဗ်။

ကြၽန္ေတာ္ကေတာ့ Spiceworks Myanmar မွာ Junior Backend Developer အျဖစ္ဝင္ေရာက္လုပ္ကိုင္ေနတဲ့ ေမာင္ေဝလ်ံျပည့္ ျဖစ္ပါတယ္ခင္ဗ်။ ကြၽန္ေတာ္အခု မွ်ေဝေပးသြားမယ့္ အေၾကာင္းအရာေလးကေတာ့ Blockchain ဆိုတဲ့ နည္းပညာအေၾကာင္း ျဖစ္ပါတယ္။

ကြၽန္ေတာ္ Blockchain လို႔ေခၚတဲ့ နည္းပညာအေၾကာင္းကို မွ်ေဝေပးခ်င္ပါတယ္။ လူတိုင္း သိသင့္လာၿပီျဖစ္တာေၾကာင့္ ကြၽန္ေတာ္ေလ့လာထားသေလာက္ကို ျပန္ၿပီးမွ်ေဝသြားမွာျဖစ္ပါတယ္။
ဒါဆို Blockchain ဆိုတာဘာလဲ? Blockchain ဆိုတာကေတာ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ျဖန႔္ေဝ စာရင္းျပဳစု သိမ္းဆည္းသိုေလွာင္ေပးတဲ့ စနစ္တစ္ခု (Distributed Ledger) ျဖစ္ၿပီးေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ပိုင္ဆိုင္တဲ့ ပိုင္ဆိုင္မႈ (Assets) ေတြကို Digital Form အျဖစ္နဲ႔ အေရာင္းအဝယ္ အဝင္အထြက္အခ်က္အလက္ (Transactions) ေတြကို သိမ္းဆည္းေပးတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲ့လိုသိမ္းတဲ့ေနရာမွာ Blockchain က ပုံမွန္အခ်က္အလက္ေတြ သိမ္းတဲ့အတိုင္း Centralized မဟုတ္ဘဲနဲ႔႔ သိမ္းလိုက္တဲ့ Transactions ေတြရဲ႕အေၾကာင္းအရာကို တစ္ဦးတစ္ေယာက္ကပဲ ဝင္ၾကည့္လို႔ရတာမ်ိဳးမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ပြင့္လင္းျမင္သာစြာ ဘယ္သူက ဘယ္သူ႔ကို ပမာဏဘယ္ေလာက္ လႊဲလိုက္တယ္ဆိုတာကို ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။ အဲ့လိုမ်ိဳးကို Decentralization လို႔ေခၚပါတယ္။ Decentralization ဆိုတာကေတာ့ တစ္ခုခုကို အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု (သို႔) တစ္စုံတစ္ေယာက္တည္းကပဲ ထိန္းခ်ဳပ္ထားတာမ်ိဳးမဟုတ္ဘဲနဲ႔႔ လူေတြအမ်ားႀကီးက ထိန္းခ်ဳပ္ထားတာမ်ိဳးကို ေျပာခ်င္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ- ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဘဏ္ေတြမွာဆိုရင္ ကိုယ့္ရဲ႕ပိုင္ဆိုင္တဲ့ပိုင္ဆိုင္မႈေတြကို သုံးခ်င္တာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ လႊဲေျပာင္းခ်င္တာပဲျဖစ္ျဖစ္ သူတို႔ရဲ႕တာဝန္ရွိတဲ့သူရဲ႕ခြင့္ျပဳခ်က္ကို ဒီပိုင္ဆိုင္မႈကိုအသုံးျပဳဖို႔ ေတာင္းခံရပါတယ္။ အဲ့ဒါက ဘာကိုဆိုလိုတာလဲဆိုေတာ့ Centralization ကိုဆိုလိုတာပါ။ ကိုယ္ပိုင္ဆိုင္တဲ့ပိုင္ဆိုင္မႈေတြကို ယုံယုံၾကည္ၾကည္နဲ႔အပ္ႏွံထားေပမယ့္ ျပန္လည္ထုတ္ယူခ်င္တဲ့အခါမွာ ကိုယ္အပ္ႏွံထားတဲ့ ဘဏ္က Government (သို႔) တစ္စုံတစ္ေယာက္က ထိန္းခ်ဳပ္ထားလိုက္တာေၾကာင့္ လိုခ်င္တဲ့အခ်ိန္မွာ ကိုယ္လိုသလို အသုံးမျပဳႏိုင္တာမ်ိဳးပါ။ Blockchain ရဲ႕လုပ္ေဆာင္ႏိုင္စြမ္းေတြက ဘာေတြျဖစ္မလဲ? သူက Programmable ျဖစ္တယ္။ ဘာကိုဆိုလိုခ်င္တာလဲဆိုေတာ့ ဒီ Blockchain Network ေပၚမွာ အျပင္လူ႔ေဘာင္ဘဝမွာ(IRL) ေရာင္းသူဝယ္သူေတြ သေဘာတူစာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ဆိုသလိုမ်ိဳး Smart Contract လို႔ေခၚတဲ့ program ေရးသားၿပီး မွတ္တမ္းတင္ထားႏိုင္တာျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ထပ္လုပ္ေဆာင္ႏိုင္စြမ္းကေတာ့ Security ပိုင္းနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး သူကေတာ္ေတာ္ေလးကို အာမခံခ်က္ေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ Blockchain Network ေပၚမွာတင္ၿပီးသား အခ်က္အလက္ေတြကို ျပန္ျပင္ဆင္လို႔မရတာေၾကာင့္ပါ။ အဲ့လိုျပင္ဆင္ခ်င္တယ္ဆိုရင္ Distributed Network တစ္ခုလုံးရဲ႕ ၅၀% ႏွင့္အထက္ကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္မွသာ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္မွာပါ။ ၿပီးေတာ့အခ်က္အလက္ေတြကို သိမ္းလိုက္တဲ့အခါမွာ plain text လို ဒီတိုင္းႀကီးတင္လိုက္တာမဟုတ္ပဲ cryptography လိုေခၚတဲ့ လွ်ိဳ႕ဝွက္နည္းပညာကို အေျခခံၿပီး မွတ္တမ္းတိုင္းကို လုံၿခဳံေအာင္လုပ္ေဆာင္ေပးထားတာပါ။ သူ႔မွာ အခ်ိန္ Time-Stamped ပါပါတယ္ မွတ္တမ္းတစ္ခုခ်င္းစီအတြက္ပါ။

ဒါဆို Blockchain က ဘယ္လိုအလုပ္လုပ္တာလဲ? သူ႔ရဲ႕လုပ္ေဆာင္ပုံကေတာ့ ပထမဦးဆုံးအေနနဲ႔ Authentication ဆိုတဲ့ စစ္မွန္မႈကို အရင္စစ္ပါတယ္။ ဘာကိုဆိုလိုခ်င္တာလဲဆိုေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔မွာ Wallet ရဲ႕ ပိုင္ဆိုင္မႈကို သက္ေသျပရန္ seed phrases ေလးေတြရွိပါတယ္။ အဲ့ဒါကိုအသုံးျပဳၿပီး သက္ဆိုင္ရာ Wallet ေတြမွာဝင္ေရာက္ၿပီး Public Key ႏွင့္ Private Key ကိုအသုံးျပဳကာ ပိုင္ဆိုင္မႈလႊဲေျပာင္းတာေတြကို လုပ္ေဆာင္တာျဖစ္ပါတယ္။ အဲ့လိုလုပ္ေဆာင္ဖို႔အတြက္ ရွိသင့္တာေတြ ကိုက္ညီၿပီဆိုရင္ လႊဲသူနဲ႔လက္ခံသူၾကားမွာ အရင္ဆုံး သေဘာတူညီမႈရယူပါတယ္။ သေဘာတူညီမႈ ရယူၿပီးသြားၿပီဆိုရင္ေတာ့ အဲ့ဒီသေဘာတူညီခ်က္ကို အတည္ျပဳၿပီး Blockchain ထဲမွာ မွတ္တမ္းတင္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ Blockchain Network ထဲမွာရွိတဲ့ Nodes ေတြကို ပို႔ေဆာင္ၿပီး မွန္ကန္မႈရွိမရွိ စစ္ေဆးပါတယ္။ အဲ့လိုလုပ္ေဆာင္တာကို Proof of Work လို႔ေခၚပါတယ္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ Miners ေတြေပါ့။ အဲ့ဒီ Miners ေတြက ဒီလိုစစ္ေဆးမႈေတြ လုပ္ေဆာင္ေပးတာေၾကာင့္ Rewards ေတြ ရရွိပါတယ္။ အမ်ားေသာအားျဖင့္ သက္ဆိုင္ရာ Blockchain Network ရဲ႕ native Cryptocurrency/Token အေနနဲ႔ပဲ ရရွိတာပါ။ ဒီစစ္ေဆးတဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြ ၿပီးသြားရင္ေတာ့ Blockchain Network ေပၚကို Block တစ္ခုအျဖစ္ စတင္ မွတ္တမ္းတင္ပါတယ္။ အဲ့ဒီမွတ္တမ္းက Distributed Network ေပၚမွာ ရွိတဲ့သူေတြစီမွာပါ Update ျဖစ္သြားမွာပါ။

ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ Proof of Work အျပင္ကို Proof of Stake ဆိုၿပီး Transactions ေတြကို အတည္ျပဳႏိုင္ဖို႔ နည္းလမ္းေပၚလာပါတယ္။ Proof of Work က ၾကာလာေလ ေျဖရွင္းရတာ ပိုခက္လာေလျဖစ္ၿပီး Blockchain Network ကို ပိုၿပီးလုံၿခဳံလာေစတာ မွန္ေပမယ့္ တကယ့္လက္ေတြ႕မွာေတာ့ Proof of Work က အရမ္းကို Computing and Electrical Power လိုအပ္လာတာေၾကာင့္ Proof of Stake ဆိုတဲ့ Consensus Protocols ကို အသုံးျပဳၿပီး Blockchain Network မွာရွိတဲ့ Block ေတြကို ေျဖရွင္းေပးပါတယ္။ Proof of Stake ဆိုတာကေတာ့ ႐ိုးရွင္းပါတယ္။ သက္ဆိုင္ရာ Blockchain Network ရဲ႕ Cryptocurrency တခ်ိဳ႕ကိုပိုင္ဆိုင္ၿပီးေတာ့ သက္ဆိုင္ရာ Staking Pool မွာ ထားရွိယုံနဲ႔ Rewards ေတြ ရရွိမွာျဖစ္ပါတယ္။ Proof of Stake ကိုအေျခခံၿပီး Staking ေတြ၊ Farming ေတြလည္း ေပၚေပါက္လာပါတယ္။ အဲ့လို Farming လုပ္တဲ့ေနရာမွာလည္း Liquidity Pool (LP) Provider အျဖစ္ပါလုပ္ေဆာင္ၿပီး Rewards ေတြရရွိႏိုင္ပါတယ္။ LP Tokens ေတြကိုလည္း သက္ဆိုင္ရာ Farming Pool ထဲမွာ Stake လုပ္ၿပီး Rewards ေတြရရွိႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေတြကေတာ့ Blockchain နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ေပၚေပါက္လာတဲ့ ေငြရွာနည္းအခြင့္အလမ္းေတြပါ။

ဒီ blog ကို ဖတ္ရႈၿပီးဆက္လက္ေလ့လာခ်င္တဲ့ သူေတြအတြက္ Blockchain Network တစ္ခုခ်င္းစီကို ကိုယ္တိုင္ေလ့လာမႈ ျပဳလုပ္ၿပီး Investment ေတြ လုပ္လို႔ရသလို၊ သူတို႔ရဲ႕ Documentations ေတြကို ဖတ္ရႈၿပီး Web 3.0 ရဲ႕ေရစီးေၾကာင္းမွာ ဆက္လက္ၿပီး ပါဝင္ဆင္ႏႊဲႏိုင္ေနမွာပါ။ ဆက္လက္ ေလ့လာစရာေတြကေတာ့ Cryptocurrency, Blockchain Trilemma ျဖစ္တဲ့ (Scalability, Decentralization, Security), Layer 1 နဲ႔ Layer 2 မွာဘယ္လိုလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို အသုံးျပဳၿပီး ပိုေကာင္းမြန္တဲ့ Blockchain Network တစ္ခုကို ပ်ိဳးေထာင္ေနၾကေတြ စတာေတြကိုေလ့လာႏိုင္ပါတယ္။ အားလုံးပဲ အခ်ိန္ေပးၿပီးဖတ္ရႈေပးလို႔ ေက်းဇူးအထူးတင္ရွိပါတယ္ဗ်။ ဒီမွာပဲ ကြၽန္ေတာ့္ရဲ႕ blog ေလးကို အဆုံးသတ္ၿပီး ႏႈတ္ဆက္လိုက္ပါတယ္ဗ်။

Hello

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *